پولسازترين بازيگران سينماي ايران
بسياري فروش بالاي يك فيلم را مرهون فيلمنامه و كارگردان تلقي كرده و برخي ديگر درخشش گيشه را در گرو بازيگران فيلم مي دانند. در يك نگاه ايده آليستي هر سه عنصر فيلمنامه، كارگردان و بازيگران و به طور كلي ساختار فيلم مي تواند در فروش آن تاثيرگذار باشد.
در آمار به دست آمده، اقبال فيلم ها در سينماي ايران بيشتر مربوط به بازيگران است. اكثر تهيه كنندگان بر ابن باورند كه نام بازيگران مطرح در فيلم ها موجب تضمين نسبي فروش آثارشان ميشود. شايد اين انديشه موجب بازيگرسالاري و در نتيجه افزايش دستمزدهاي گاه بي روية ايشان در سينما شده باشد. بررسي اين مهم، نياز به نگاه و تحقيق كارشناسي دارد كه در اين مجال فرصتي براي آن نيست.
اما در يك نگاه كلي به آمار فروش فيلم هاي سال گذشته در سينماها، بازيگران در مجموع فروش آثار سينمايي نقش بسزايي را ايفا نمودهاند. پديدة «اخراجي ها2» با موجي كه از سال 1385 به راه انداخت در نسخة دوم سينمايي خود توانست با فروش بالاي خود در سينماها و استقبال بي نظير مردم از خريد نسخه هاي سي دي آن همچنان بر تخت امپراطوري فروش فيلم هاي سينماي ايران تكيه بزند. حضور سيل عظيمي از بازيگران شاخص و مطرح كه شايد هركدام مي توانند به تنهايي سوپاپ اطميناني براي فروش يك فيلم باشند در مجموع فروش بي نظير مجموعه فيلم هاي اخراجي ها موثر بوده است. در اخراجي ها2 با توجه به عدم حضور قهرمان فيلم «مجيد سوزوكي» با بازي «كامبيز ديرباز» كارگردان اثر با افزودن «جواد رضويان» ، «حسام نواب صفوي» و نام هاي ديگر به جدول بازيگران سعي نمود تا همچنان حضور پرشور بازيگران را در اين فيلم حفظ نمايد. به نظر مي رسد كه حضور جواد رضويان در سكانس هواپيما تمهيدي براي برقرار نمودن موازنه بين بازيگران اين لوكيشن با گروه بازيگران در نقش اسراي ايراني باشد.
به هر حال داستان پرحاشية دو فيلم «اخراجي ها2» و «درباره االي» تاثير بسياري در فروش آنها بر جاي گذاشت. جداي فيلمنامه خوب و بازي هاي رئاليستي درباره الي، موضوعاتي نظير رفع توقيف آن، خروج گلشيفته فراهاني از ايران و داستان هاي پس از آن، موفقيت در جشنواره هاي مطرح خارجي از جمله جايزه خرس نقره اي بهترين كارگرداني از جشنواره برلين و ... نام اين فيلم را قبل از اكران بر سر زبان ها انداخت و كانون توجه علاقه مندان به سينما قرار گرفت. فروش ميلياردي درباره الي موفقيتي بسيار قابل توجه براي تمامي سازندگان آن از جمله بازيگران فيلم محسوب شد.
اما نكته قابل تعمق درباره ده فيلم پرفروش سال 88 آن است كه نيمي از پرفروش ترين ها در ژانر طنز بوده اند. آثاري كه اغلب در قالب كليشه هاي تجربه شده تنها هدفشان خنداندن و سرگرم كردن تماشاگر، آن هم با حضور بازيگران محبوب سينما و تلويزيون است. لذا بيشترين محبوبيت در ميان مردم را بازيگران اين گونه آثار داشته اند،؛ تا جايي كه «احمد پورمخبر» و «بهنوش بختياري» هركدام با چهار فيلم طنز پرفروش در رقابتي غير قابل مقايسه با بازيگران ديگر، در صدر ركورد مجموع فروش فيلم هاي سال قرار گرفتند. بررسي چالشي اين پديده و اينكه آيا فروش فيلم هاي اين گروه از بازيگران به علت حضور آنها بوده، خود مجالي ديگر را مي طلبد...
در فهرست پركارترين هاي سال 88 علاوه بر دو بازيگر فوق، مي توان به «ليلا زارع»، «جمشيد هاشم پور»، «احمد مهرانفر» و «الناز شاكردوست» اشاره كرد كه هركدام با چهار فيلم، سهمي مساوي در فيلمهاي سينماي 88 داشته اند.
در اين جا، براي محاسبة پولسازترين بازيگران سينماي 88 از دو معيار بهره گرفته ايم. روش اول، بر اساس جمع فروش فيلم ها يا به تعبيري بر مبناي كميت اين گونه آثار بوده و شيوة دوم، بر اساس ميانگين فروش آثار يا در واقع كيفيت فيلم هاي بازيگر مي باشد كه اين شيوه در جدول آمار پولسازترين هاي هاليوود رايج است. مقايسة اين دو آمار كه نتايج كاملا متفاوتي را شامل مي شوند بسيار قابل توجه خواهد بود.
در ارزيابي به طريقة اول، حضور برجسته و فعال «محمدرضا شريفي نيا» و «رضا عطاران» در فيلم هاي پرفروش سال موجب گشته تا نام آنها در صدر پولسازترين ها از لحاظ جمع فروش فيلم ها قرار گيرد. شريفي نيا با جمع فروش سه فيلم اخراجي ها2، پسر تهراني و سوپراستار توانست به عدد فروش 000/700/184/2 تومان برسد و مطابق دو سال قبل همچنان در صدر جدول باقي بماند. رضا عطاران نيز در رقابتي نزديك با شريفي نيا با مجموع سه فيلم طنز نيش و زنبور، خروس جنگي و آقاي هفت رنگ با فروشي معادل 000/000/123/2 تومان عنوان پركارترين و پولسازترين بازيگر مرد سال در ژانر طنز را تصاحب نمود.
«مريلا زارعي» با دو فيلم درباره الي و نيش و زنبور، «شهاب حسيني» با دو فيلم سوپراستار و درباره الي، در رقابتي بسيار نزديك با يكديگر، ساير بازيگران باشگاه دوميلياردي هاي سال بودند. «نيكي كريمي» با سه فيلم محاكمه در خيابان، دو خواهر و آقاي هفت رنگ توانست با صعودي چشمگير از رتبه سيزدهم جدول سال قبل به مقام پنجم جدول سال 88 دست يابد. البته فروش نزديك به ميلياردي فيلم دوخواهر با حضور مثلث محمدرضا گلزار، نيكي كريمي والناز شاكردوست بيشترين تاثير را در مقايسه با دو فيلم ديگر كريمي داشته است. كريمي با اين تجربه ثابت نمود كه چه در عرصه فيلم هاي خاص و معناگرا و چه در زمينه آثار طنز مي تواند وزنه اي در موفقيت آثار سينمايي به شمار بيايد؛ گرچه خود علاقه چنداني به بازي در اينگونه آثار طنز ندارد.
به دنبال كريمي، «الناز شاكردوست» با چهار فيلم دوخواهر، كيش و مات، دلخون و در ميان ابرها قرار دارد. شاكردوست در طي سالهاي اخير نشان داده كه هم علاقه مند به بازي در سينماي گيشه بوده و هم سينماي معناگرا و خاص را دوست دارد. از آنجايي كه آثار معناگراي وي از فروش و استقبال بسيار نازلي برخوردار بوده، اين موضوع سبب گشته تا فروش بالاي فيلم هاي گيشه اي او نتواند جايگاه پولسازترين را براي وي رقم بزند. نتيجة فوق را مي توان اينگونه ارزيابي كرد كه طرفداران شاكردوست، علاقه به بازي او در آثار سينماي گيشه را دارند و به صرف بازي وي در هر اثري از فيلم استقبال نمي كنند. در واقع، شاكردوست جايگاه ششم خود در جدول پولسازترين هاي سال 1385 با چهار فيلم بي وفا، قتل آن لاين، چه كسي امير را كشت و چند ميگيري گريه كني را امسال دوباره تكرار نمود.
به ترتيب، «افسانه بايگان»، با سه فيلم آقاي هفت رنگ، چشمك، سوپراستار ، «شهره لرستاني» با سه فيلم اخراجي ها2، حلقه هاي ازدواج، كيش و مات، «ترانه عليدوستي» با دو فيلم درباره الي، ترديد، «رضا شفيعي جم» با دو فيلم زندگي شيرين و حلقه هاي ازدواج رتبه هاي هفتم تا دهم اين جدول را به خود اختصاص داده اند.
اما سينماي هاليوود هرساله پولسازترين بازيگران را بر مبناي ميانگين فروش آثار آنها ارزيابي مي كند. به عنوان نمونه، «ويل اسميت» با ميانگين متحيركننده فروش فيلم هايش كه 449/145/127 ميليون دلار است بالاترين نرخ بين بازيگران شاخص هاليوود را داراست. او تنها بازيگر تاريخ سينما است كه هشت فيلمش به طور پي در پي بيشتر از 100 ميليون دلار در گيشه هاي محلي فروش رفته است. براين اساس سينماي هاليوود معتقد بوده كه بازيگر پولساز كسي است كه تمامي آثارش از فروش نسبي مطلوبي برخوردار باشد. اگر يك فيلم كم فروش بوده و فيلم ديگري پرفروش، پس آن بازيگر در فروش آنها نقشي نداشته و بايد علت را در موضوعات ديگر بررسي نمود. لذا محاسبه ميانگين فروش فيلم هاي يك بازيگر مي تواند اطمينان نسبي بيشتري براي نقش آنها در فروش فيلم ها باشد. در اين معيار ممكن است بازيگري تنها با يك فيلم در سال عنوان پولسازترين را به خود اختصاص دهد؛ همانطور كه در جدول پولسازترين هاي سينماي 88 ايران براساس ميانگين فروش، «گل شيفته فراهاني» با تك فيلم درباره الي توانست با فروش 000/000/157/1 توماني فيلم در صدر اين جدول قرار گيرد و ديگر بازيگران تاثيرگذار فيلم به علت فروش پايين تر فيلم هاي دوم شان در رده هاي بعدي جدول قرار گرفتند.
فروش پايين تر فيلم نيش و زنبور نسبت به درباره الي سبب شد تا «مريلا زارعي» به ميانگين فروش كمتري نسبت به گل شيفته فراهاني دست يابد و در مقام دوم جدول بايستد. همچنين جايگاه هشتم فيلم سوپراستار در جدول فروش فيلم هاي سال، ميانگين فروش فيلم هاي «شهاب حسيني» را پايين آورد تا او در جايگاه سوم پولسازترين ها قرار گيرد. اما در هر صورت او عنوان پولسازترين بازيگر مرد سال 88 بر اساس ميانگين فروش فيلمها را يدك مي كشد. موفقيت هاي بي سابقه شهاب حسيني در سال اخير از جمله عنوان بهترين بازيگر نقش اول مرد براي فيلم سوپراستار از بيست و هفتمين جشنواره فيلم فجر و درخشش وي در دو فيلم سوپراستار و درباره الي و بازتاب گسترده آن موجب شد تا سال سينماي 88 به نام اين بازيگر اخلاق گراي سينماي ايران خورده شود.
«محمدرضا گلزار» كه عنوان پولسازترين بازيگر مرد را در سال هاي 1385 و 1386 يدك مي كشد با فروش نزديك به يك ميلياردي تك فيلم دوخواهر توانست رتبه چهارم جدول و عنوان دومين بازيگر مرد پولساز سال 88 را به نام خود بزند. طرفداران گلزار كه يك سال منتظر پخش فيلمي از بازيگر محبوب شان بودند با استقبال از اين فيلم ارادت خود را نسبت به بازي وي تجديد كردند.
اما «محمدرضا شريفي نيا» كه همواره در جمع ده بازيگر پولساز – چه در جدول ميانگين و چه در جدول جمع فروش- مطرح بوده در سال 88 با سه فيلم اخراجي ها2، پسر تهراني و سوپراستار توانست رتبه پنجم جدول ميانگين را تصاحب كند. «رضا عطاران» نيز با سه فيلم خروس جنگي، نيش و زنبور و آقاي هفت رنگ در مقام بعدي اين جدول قرار مي گيرد. قابل ذكر است كه عطاران قبلا در جدول ميانگين سال 1386 با دو فيلم توفيق اجباري و كلاهي براي باران رتبه سوم را به خود اختصاص داده بود. «ترانه عليدوستي» با دو فيلم درباره الي و ترديد، براي اولين بار در جمع پولسازترين هاي سينماي ايران قرار مي گيرد. شايد دقت وي در انتخاب نقش در فيلم هاي متفاوت و مطرح دليل اين موفقيت بوده است.
«بهنوش بختياري»، «رضا شفيعي جم»، «امين حيايي»، «نيكي كريمي»، «حامد كميلي»، «پرويز پرستويي»، «جواد رضويان» و «افسانه بايگان» ديگر پولسازترين هاي جدول ميانگين فروش فيلم هاي سال 88 مي باشند.
رضا شفيعي جم كه در سال 87 با فروش بالاي فيلم چارچنگولي به عنوان پولسازترين بازيگر سينماي ايران در جدول ميانگين فروش آثار مطرح بوده با فروش متوسط دو فيلم زندگي شيرين و حلقه هاي ازدواج به رتبه نهم جدول سال 88 پايين آمده و امين حيايي به همان رتبه خود در سال 87 تكيه زده است. حامد كميلي كه پيش از اين در قاب تلويزيون براي تماشاگران چهره اي شناخته شده بوده، در سال 88 با دو فيلم دو خواهر و ترديد در نقش مكمل به سينماي ايران معرفي شد و توانست جايگاه نسبتا مطلوبي را براي خود پيدا كند. پرويز پرستويي با درخشش در دو فيلم شاخص كتاب قانون و بيست نشان داد كه همچنان يكي از باارزش ترين بازيگران سينماي كشورمان است. وي پيش تر در سال 85 با تك فيلم به نام پدر در جدول پولسازترين بازيگران حضور داشت. جواد رضويان كه در سال 87 با سه فيلم چارچنگولي، ده رقمي و دلداده به عنوان چهره اي پولساز در ميان جدول پولسازترين هاي سال مطرح بود، در سال 88 با دو فيلم اخراجي ها2 و زندگي شيرين رتبه چهاردهم جدول را از آن خود كرد. ميانگين فروش فيلم هاي رضويان در مجموع دو سال اخير 600 ميليون تومان بوده است.
در خاتمه، جاي بازيگران مطرحي مانند مهران مديري، كتايون رياحي، حميد جبلي، ايرج طهماسب، رامبد جوان و هانيه توسلي كه در سال هاي گذشته جزو پولسازترين هاي بودند در سينماهاي سال 88 خالي بود.
حسين محبي